Demokritos
Demokritos
Hayatı ve Tarihsel Konum
Demokritos, Trakya’nın Abdera kentinde MÖ 460 civarında doğmuştur; doğum yılı hakkında kesinlik yoktur. Sofist Protagoras ile aynı kentte yaşamış, Leukippos’un öğrencisi olmuş ve atomcu geleneğin en sistematik temsilcisi sayılmıştır.
Antik Atina entelektüel çevrelerinde yeterince ilgi görmemiş; Platon’un, onun eserlerinin yakılmasını dileyecek kadar ondan hoşlanmadığı rivayet edilmiştir. Buna karşın Aristoteles tarafından iyi bilindiği ve Protagoras’ın hocası olduğu aktarılır. Yüz yaşının üzerinde öldüğü söylenmektedir.
Felsefi Konumu ve Dönemselleşme Sorunu
Demokritos, kronolojik olarak Sokrates’ten sonra ölmüş olmasına rağmen, düşünce içeriği bakımından Sokrates öncesi doğa filozofları arasında değerlendirilir.
Onun felsefesi, doğa araştırmalarından insan merkezli etik tartışmalara geçişin ara basamağında yer almakta olup hem fizik hem kültür felsefesi alanlarında geniş kapsamlı bir sistem sunar.
Atom Kuramı ve Metafizik Varsayımlar
Demokritos’un öğretisine göre varlık bölünmez, değişmez ve ezelî atomlardan oluşur. Atomlar duyularla algılanamayacak kadar küçük, sayı bakımından sonsuz, iç yapısı boşluksuz ve yok edilemezdir. Atomların hareket edebilmesi, ancak sınırsız bir boşluk (kenon) alanının kabulüyle mümkündür. Evrendeki değişim, atomların birleşme ve ayrılmalarının nicel düzen değişiminden ibarettir. Bu mekanik evren tasarımı, oluşu zorunluluk ve nedensellik ilkeleriyle açıklar; rastlantısallığı reddeder.
Kozmoloji ve Çoklu Evren Düşüncesi
Boşluğun sınırsız, atomların sonsuz olduğu kabulünden hareketle Demokritos, sonsuz sayıda evrenin varlığını zorunlu görür. Atomların farklı bileşikleri, farklı âlemlerin ortaya çıkmasına imkân tanır; böylece tekil kozmos anlayışına karşı çoklu kozmos tasarısı geliştirmiş olur.
Ruh,Psikoloji ve Bilgi Anlayışı
Demokritos’a göre ruh da atomlardan oluşur; bu atomlar en ince ve en hareketli olan türdendir. Ruh, bedenin ölümünden sonra dağılır; böylece ruhun ölümlü olduğu sonucuna varılır. Duyum ve düşünme, ruh atomlarının hareketiyle açıklanır; böylece bilinç süreçleri mekanik bir ilkeye indirgenir.
Ahlak Görüşü
Demokritos etik alanda bilgece, ölçülü ve dengeli bir yaşamın mutluluğun temeli olduğunu savunur. Mutluluk (eudaimonia), dış koşullardan çok ruhun iç düzenine bağlıdır. Bu bağlamda etik, doğa felsefesinden bağımsız yeni bir problem alanı olarak belirir.
Etki,Algı Ve Kaynak Sorunu
Demokritos’un eserlerinin büyük bölümü kayıptır; aktarımlar çoğunlukla ikinci el kaynaklara dayanır. Atinalı olmaması nedeniyle düşünceleri klasik felsefî kanonda uzun süre marjinal kalmış, Platon tarafından görmezden gelinmiştir. Buna karşılık Aristoteles, atomcu sistemin ilk kapsamlı tanıklığını vermiştir. Demokritos, materyalist doğa biliminin ilk sistemli temsilcilerinden biri kabul edilir. Onun atomcu kozmozu,zorunluluk ilkesine dayalı mekanik evren tasarımı ve ruhun maddî doğasına ilişkin açıklamaları, Antik Yunan düşüncesinde köklü bir kırılma noktası teşkil eder.
